Seyyid İmadeddin Nesîmî

Şair, Seyyid İmadeddin Nesîmî adıyla tanınır; bazı kaynaklar şahsî adını Seyyid Ali bin Seyyid Muhammed olarak verir, fakat adıyla doğum ayrıntıları tarihî bakımdan kesin değildir. Hayatı için yaygın kabul gören tarihler 1369–1417’dir. Azerbaycan geleneği onu Şamahı/Şirvan doğumlu kabul ederken eski ve yeni kaynaklarda Şirvan, Şiraz, Tebriz, Diyarbekir ve Bağdat gibi farklı yerler de anılır. Bu nedenle Şamahı’yı kesin bilgi değil, en yaygın rivayet olarak sunmak gerekir. Erken kaynaklar onun Türkmen kökenine ve ana dilinin Türkçe olduğuna işaret eder.

İyi bir eğitim gören Nesîmî genç yaşta tasavvufa yöneldi; daha sonra Fazlullah-ı Hurûfî’nin önde gelen müridi ve halifelerinden biri oldu. Fazlullah’la Bakü ve Şirvan’da bulundu. Onun öldürülmesinden sonra Azerbaycan’dan ayrılarak Anadolu’da dolaştı, ardından Halep’e yerleşti. İnsanı, harfleri ve varlığı yorumlayan Hurûfî düşünceyi özellikle Türkçe şiir yoluyla yaydı; bu faaliyet hem geniş bir çevre kazanmasına hem de güçlü dinî ve siyasî muhalefetle karşılaşmasına yol açtı.

Nesîmî, Memlük makamlarının onayladığı bir fetvadan sonra muhtemelen 1417’de Halep’te idam edildi. Tarihî anlatılar boynunun vurulduğunu ve derisinin yüzüldüğünü bildirir; kabri Halep’tedir. Fuzûlî’den önce Azerbaycan Türkçesinin en büyük şairlerinden sayılır. Açık, ahenkli ve yer yer halk diline yaklaşan söyleyişi klasik Oğuz şiir dilinin oluşmasına katkı sağladı; tasavvuf, Hurûfîlik ve Anadolu şiiri üzerindeki etkisi yüzyıllarca sürdü.